Samorządowe Przedszkole w Tokarni
Strona głowna  /  Historia Dworu
Historia Dworu

HISTORIA DWORKU TARGOWSKICH HERBU DE TARNAWA

Od 1 września 1984 roku skrzydło zachodnie dworku Targowskich zajmuje Samorządowe Przedszkole w Tokarni. Nie sposób pisać o genezie powstania placówki bez odwołania się do historii naszej miejscowości rodziny Targowskich Tarnawa
 
Aż do początków XIX wieku Tokarnia wraz ze Skomielną Czarną były dziedzictwem Łodzińskich herbu de Chorągwica, w konswkwencji koligacji rodzinnych Skomielna Czarna przeszła w ręce Gostkowskich, a Tokarnia stała się własnością Targowskich herbu de Tarnawa.
 
Drzeweo genealogiczne rodu Targowskich

 
 
 W historii samej Tokarni, jak też w historii dworu zapisali się przede wszystkim:
  • Jan Kanty Targowski
  • Erazm Targowski
  • Józef Bolesław Targowski
  • Mieczysław Targowski
To właśnie Bolesław - inżynier, budowniczy przystąpił do budowy nowego dworu murowanego w roku 1907. Budowa trwała dwa lata, a projektantem wschodniego skrzydła dworu był znany krakowski architekt
Franciszek Mączyński.

 
Strop projektu Franciszka Mączyńskiego i fragment witrażowych drzwi z herbem de Tarnawy
Siostrzeńcem Bolesława Targowskiego, a kuzynem jego syna Mieczysława był ks. Antoni Gagatnicki, którego rękopis uznawany jest za swoistą kronikę Targowskich.
Ks. Gagatnicki tak opisywał ówczesny dwór:

Dwór zaraz na pierwszy rzut oka przedstawia dwojaki typ: najpierw starego dworu z modrzewia. Tynkowany, parterowy z gankiem na froncie, z sienią przedzieloną na 2 części przednią i tylną z prostym rozłożeniem na 6 ubikacji. Z jednej 4, a 2 z drugiej strony i dobudowany dwór nowy (1908 r.) murowany, jednopiętrowy z pokojem przejściowym ze starego dworu, z wielkim salonem i wystającą werandą przed nim, salą jadalną, klatką schodową, kuchnią niewielką i spiżarką na dole. Na piętrze znów z 5 pokojami, tarasem nad werandą otoczoną betonową balustradą. Front z gankiem i werandą zwrócony ku stronie wschodnio-południowej. Przed frontem klomb ze wspaniałymi 100 letnimi modrzewiami, srebrnymi świerkami, barwnym kwieciem i trawnikiem. Droga wokoło zajazdu przed ganek. Nieduży park wokoło z małym stawem od strony północno-wschodniej i kaplica nieco w oddali. Rzeka za gościńcem dopełnia widoku od frontu zamkniętego… ścianą Cudaka. Za parkiem od strony zachodniej stoją budynki gospodarcze składają się z kuchni czeladnej, obok niej kurnik, a nieco dalej za kuchnią chlew. Stajnia dla krów, wozownia gospodarcza i stajnia dla koni a zamykają podwórze w prostokąt. Na pagórku poza stajnią krówską wznosi się stodoła z murowanymi filarami. Za dworem naprzeciw spiżarki stoi mały garaż na auto, względnie na pojazdy. W bok nad stawem lodownia. A za garażem ogród warzywny"
Na przełomie XIX i XX wieku odbywały się na dworze okazałe przyjęcia.
W progach domu Targowskich gościli m.in. księża, właściciele ziemscy, przedstawiciele inteligencji, byli uczestnicy powstania styczniowego, profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego, publicyści, a nawet sam książę Metropolita Adam Sapieha. Bolesław Targowski przekazał cały majątek synowi w 1917 roku, ze względu na sytuację finansową i polityczną związaną z toczącą się I wojną światową. Zmarł 21 marca 1928 roku, pochowano go w rodzinnym grobowcu Targowskich w Łętowni.
Ostatnim dziedzicem Tokarni był zasłużony dla Ojczyzny Legionista Piłsudskiego Mieczysław Targowski. Nie sposób opisać historię życia Mieczysława Targowskiego, który ożenił się w 1917 roku z Marią Skrzyszowską i doczekał się syna Juliana,  (w wieku 15 miesięcy chłopiec zmarł na czerwonkę).

Państwo Mieczysław i Maria Targowscy

W 1920 roku Targowski jako uczestnik wojny polsko-radzieckiej awansował na stopień podporucznika i został uhonorowany krzyżem Virtuti Militari V klasy.

W roku 1922 majątek Targowskiego liczył około 250 hektarów lasów i 45 hektarów pól uprawnych. Na własną prośbę Mieczysław Targowski został oddelegowany z wojska na czas nieokreślony i podjął się modernizacji i udoskonalania skromnego majątku. Był również koneserem sztuki, którego nazwisko znalazło się
w „Katalogu wystawy kobierców i ceramiki w Muzeum Narodowym w Krakowie”, gdzie prezentowano należący do rodziny kobierzec turecki tzw. Siedmiogrodzki z XVIII wieku.

31 sierpnia 1939 roku Mieczysław Targowski nie czekając na rozkaz mobilizacyjny, udał się do Dywizji Taborów w Bochni. Ostatni raz por. Mieczysław Targowski napisał do domu w marcu 1940 roku, następnie z rozkazu władz radzieckich zginął wraz z współtowarzyszami niedoli w Charkowie jako więzień numer 3308 jako jeden z 1500 polskich oficerów zabitych przez NKWD.

Pośmiernie Mieczysław Targowski Tarnawa został mianowany na stopień

kapitana Wojska Polskiego.

Podczas II wojny światowej dworek uległ ograbieniu, podpaleniu i zniszczeniu. Dziedziczka dworku Maria Targowska uciekła z Tokarni i zamieszkała w Krakowie. A w roku 1946 majątek Targowskiego rozparcelowano. Z majątku wydzielono jedynie powierzchnię 4 hektarów (cały ogród, park, dwór wraz z zabudowaniami gospodarczymi), resztę rozparcelowano. Dwór wraz z całym obszarem stał się własnością mienia państwowego i objął go w zarząd Związek Nauczycielstwa Polskiego. Murowaną część zaadoptowano na mieszkania dla nauczycieli, a w następstwie przejęcia nadzoru nad dworem przez Kuratorium w Krakowie pozostałą część budynku przekazano dla sierot. Podupadły dworek odmalowano i przeprowadzono drobne remonty. W latach 1948-1950 kierownikiem Państwowego Domu Dziecka był Antoni Paszkiewicz. W 1950 roku pomieszczenia dworskie przejęła szkoła podstawowa. Placówka funkcjonowała do 1 września 1970 roku, kiedy oddano do użytku nowy budynek szkolny wybudowaną na zapleczu dworskim od strony północnej. 18 grudnia 1970 roku w pomieszczeniach dworskich zlokalizowano Bibliotekę Gminną, którą przeniesiono do większych zabudowań dopiero w 1999 roku.

27 grudnia 1961 roku zespół dworski i park krajobrazowy został wpisany do rejestru zabytków

Obecny dwór Targowski był wielokrotnie przebudowany i remontowany. Największy remont odbył się w latach 80-tych XX wieku, kiedy to stara, drewniana część doczekała się generalnego remontu i rozbudowy. 

Dwór przed remontem lata 80 XX wieku oraz część przedszkola w roku 2011r.

 Od 1 września 1984 roku w części zachodniej powstało przedszkole, a częścią wschodnią dysponuje w imieniu gminy Gminny Ośrodek Kultury i Sportu, a parter przeznaczono na salę wystawową Galerii „Dworek” oraz reprezentacyjną salę obrad Rady Gminy Tokarnia.

Na przełomie 2013/2014 roku oba skrzydła dworku zostały generalnie przebudowane i wyremontowane, a uroczystość poświęcenia skrzydła przedszkolnego odbyła się 3 marca 2014r. Poświęcenia dokonał ówczesny proboszcz parafii ks. Jerzy Wyporek.

GENEZA POWSTANIA PRZEDSZKOLA W TOKARNI


Z inicjatywy Gminnego Dyrektora Oświaty Mariana Kuca decyzją władz samorządowych powołano w Tokarni przedszkole dnia 1 sierpnia 1974 roku. Ze względu na brak odpowiedniego budynku początkowo ulokowano je w domu prywatnym państwa Durków. Przedszkole zajmowało dwie kondygnacje. Na pierwszej było wejście z malutkim korytarzykiem, z którego wychodziło się do niewielkiej szatni. W szatni oddzielony kotarą był kącik zarazem gabinet dyrektora jak i intendenta. Dalej była jadalnia, która pełniła również funkcję sali plastycznej, następnie kuchnia. Na drugiej kondygnacji znajdowały się dwie sale zabaw dla dzieci o wymiarach 20 m² każda oraz niewielki magazyn.

Warunki lokalowe były bardzo trudne, a dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym przybywało, gdyż korzystały z niego oprócz 6-latków, dzieci 3-, 4- i 5-letnie. W roku 1976 przedszkole liczyło już trzy oddziały, co skłaniało władze oświatowe do szukania nowych rozwiązań. W 1981 roku podjęto remont dworu Targowskich. Dzięki staraniom ówczesnej dyrektorki przedszkola Grażyny Ralskiej, Gminnego Dyrektora Oświaty Mariana Kuca oraz Kuratorium Oświaty w Krakowie Urząd Gminy przekazał wyremontowany budynek na rzecz przedszkola.

 
1 września 1984 roku rozpoczęło działalność Państwowe Przedszkole z siedzibą w dworze Targowskich. W latach 1974-2004 nastąpiły zmiany na stanowisku dyrekotra placówki. Odpowiednio tą funkcję pełniły wspaniałe kobiety Pani Katarzyna Tajs, Grażyna Ralska, Maria Korabik.
Od 2004 roku dyrektorem przedszkola jest Pani Maria Pieron.
 
 
Na podstawie opracowań:
  • Rękopis ks. Antoniego Gagatnickiego
  • Pracy magisterskiej "Monografia Przedszkola w latach 1974-2014"
  • Opracowaniach M. Cieślika " Zarys ziemii Tokarskiej", "Dwór w Tokarni"
  • Kroniki Przedszkola
 

Ostatnia aktualizacja: 2015-03-01